Zolang de volledige historische verantwoordelijkheid — van Spanje en Frankrijk tot de rol van de Marokkaanse staat — niet wordt erkend, blijft elke oproep tot gerechtigheid voor de Rif onvolledig en ongeloofwaardig.
De recente oproepen om Spanje ter verantwoording te roepen voor de gifgasaanvallen in de Rif zijn terecht — maar ze zijn niet genoeg. Ze zijn selectief. En selectieve verontwaardiging is geen gerechtigheid.
Ja, Spanje heeft zich schuldig gemaakt aan systematische chemische oorlogvoering tegen de Rif. Mosterdgas, fosgeen en andere gifstoffen werden ingezet tegen dorpen, landbouwgronden en burgers. Dit was geen incident. Dit was beleid. Onderzoek van onder meer de Duitse historicus Rudibert Kunz toont aan dat deze aanvallen bewust en georganiseerd werden uitgevoerd om de Rifrepubliek van Abdelkrim El Khattabi te vernietigen.
Maar wie spreekt over gerechtigheid en vervolgens zwijgt over Frankrijk, vertelt niet de volledige waarheid.
Frankrijk was geen toeschouwer — Frankrijk was een actieve speler.
Onder leiding van Hubert Lyautey, de architect van het Franse protectoraat, werd de Rifoorlog een internationale oorlog tegen de Rifrepubliek. Toen het Rif-verzet zich uitbreidde naar de Franse zone, mobiliseerde Lyautey massale troepen en werkte Frankrijk nauw samen met Spanje om het verzet neer te slaan.
Volgens historisch onderzoek was Lyautey bovendien al vroeg een voorstander van het gebruik van chemische wapens in koloniale contexten. Dit plaatst het gebruik van gifgas in de Rif niet als een geïsoleerde Spaanse daad, maar als onderdeel van een bredere koloniale logica waarin ook Frankrijk een actieve rol speelde.
En toch wordt Frankrijk vandaag nauwelijks genoemd.
Waarom?
Waarom wordt de ene dader luid aangeklaagd, terwijl de andere buiten beeld blijft?
En waarom wordt de rol van de Marokkaanse staat systematisch genegeerd?
Tijdens deze oorlog werd het geweld gelegitimeerd in naam van sultan Moulay Youssef ben Hassan. Zijn gezag werd gebruikt om een koloniale oorlog tegen de Rifrepubliek te rechtvaardigen — een republiek die streed voor zelfbeschikking. Het toenmalige Marokkaanse bestel schaarde zich niet achter de Rif.
Deze selectieve benadering zien we ook terug in hedendaagse campagnes.
Dhr. Rachid Raha voert al jarenlang, via de Amazigh Wereldassemblee (AMA), campagnes om Spanje aansprakelijk te stellen voor het gebruik van gifgassen tijdens de Rifoorlog. In het verleden richtte hij zich daarbij ook rechtstreeks tot het Spaanse koningshuis.
Volgens recente berichtgeving heeft hij in 2026 opnieuw een oproep gericht aan de Spaanse koning om verantwoordelijkheid te erkennen voor deze misdaden. Tegelijkertijd roept dit fundamentele vragen op. Dhr. Raha, zelf van Rifijnse afkomst, weet dat ook Frankrijk en de Marokkaanse staat deel uitmaken van deze geschiedenis. Desondanks lijkt de AMA zich uitsluitend op Spanje te richten, terwijl publieke kritiek op Frankrijk en Marokko uitblijft.
Deze selectieve benadering verdient kritische aandacht.
Want wie slechts één dader aanwijst in een complexe geschiedenis met meerdere verantwoordelijken, kiest niet voor gerechtigheid — maar voor een beperkt en politiek selectief narratief.
En de geschiedenis stopt daar niet.
Na de onafhankelijkheid werd de Rif opnieuw geconfronteerd met geweld. In 1958–1959 werd de regio zwaar onderdrukt door het regime van Hassan II. Voor de Rif veranderde er niets fundamenteels: alleen de machtsstructuren kregen een andere vorm.
De onderdrukking bleef.
Daarom is het onacceptabel dat vandaag de strijd voor gerechtigheid wordt versmald tot een “Marokkaanse kwestie”.
De Rif is geen instrument.
De Rif is geen verlengstuk van politieke agenda’s.
De Rif spreekt voor zichzelf.
Wie werkelijk gerechtigheid wil voor de gifgasaanvallen, moet de moed hebben om alle verantwoordelijken te benoemen:
Spanje.
Frankrijk.
En de rol van de Marokkaanse staat.
Alles minder dan dat is geen strijd voor rechtvaardigheid — maar een keuze voor stilte.
Echte gerechtigheid voor de Rif kan niet bestaan uit halve waarheden. Zolang men alleen Spanje durft aan te spreken en de rol van Frankrijk en de Marokkaanse staat vermijdt, blijft elke oproep tot verantwoordelijkheid selectief en daarmee ongeloofwaardig.
Leave a Reply