Fadma El Ouariachi: “Ik schrijf om mensen wakker te maken”

In een samenleving waar veel wordt verzwegen, kiest Fadma El Ouariachi ervoor om te spreken — scherp, direct en zonder omwegen.

In de zomer van 2007 vond een bijzonder gesprek plaats tussen schrijver en denker Omar Boumazzough en dichteres Fadma El Ouariachi. In dit gesprek staat één vraag centraal: wie spreekt, en voor wie?

Fadma El Ouariachi (1957), geboren in Farkhana nabij Nador, behoort tot de meest markante stemmen binnen de Amazigh-literatuur. Ze schrijft in het Tarifit en verwierf bekendheid met haar bundel Yesremd – ayi wawar (1998). Haar werk wordt niet alleen gelezen, maar ook gezongen: verschillende Riffijnse artiesten hebben haar gedichten omgezet in muziek.

Schrijven als noodzaak

Voor El Ouariachi is schrijven geen artistieke keuze, maar een innerlijke noodzaak. Haar poëzie richt zich op thema’s die in haar ogen te vaak worden verzwegen.

Zo schrijft zij over de positie van de vrouw in de samenleving. Niet als abstract onderwerp, maar als concrete realiteit. Volgens haar heeft de vrouw nog een lange weg te gaan. “De vrouw moet zich bewust worden dat ze een mens is,” stelt ze. “Alleen dan kan ze zichzelf ontwikkelen en het leven veranderen.”

Tegelijkertijd benadrukt ze dat deze ontwikkeling niet alleen de vrouw ten goede komt, maar de samenleving als geheel.

Het ongewenste kind

Een van de meest aangrijpende thema’s in haar werk is dat van het ongewenste kind. Niet zomaar een kind, maar een kind dat zonder erkenning of liefde ter wereld komt.

Ze spreekt over kinderen die worden gestigmatiseerd, buitengesloten en gereduceerd tot labels als “kind van de straat” of erger. Wanneer ze hierover praat, zegt ze, voelt het alsof ze een elektrische schok krijgt.

Tijdens het gesprek draagt ze een fragment voor uit haar gedicht “Zijn zonder te bestaan”. Het beschrijft een kind dat leeft, maar nooit werkelijk is verwelkomd — een bestaan dat begint met afwijzing.

Identiteit en liefde

Naast de vrouw en het kind vormt ook de Amazigh-zaak een belangrijk onderdeel van haar werk. Voor El Ouariachi is dit geen politiek thema alleen, maar een kwestie van erkenning en bestaan.

Opvallend is dat ze daarnaast veel nadruk legt op een ander, vaak vergeten onderwerp: liefde.

Volgens haar is juist datgene wat in de samenleving ontbreekt. “Mensen zijn dingen geworden,” zegt ze. Daarom ziet ze het als haar taak om met haar schrijven mensen opnieuw bewust te maken van het belang van liefde en menselijke verbondenheid.

Een stem die niet zwijgt

Wat El Ouariachi onderscheidt, is de manier waarop zij haar stem inzet: niet om te behagen, maar om te confronteren. Haar werk is tegelijk aanklacht en uitnodiging — een oproep tot bewustwording.

Haar woorden laten zich niet makkelijk negeren. Ze raken, schuren en dwingen tot reflectie.

Zoals ze zelf duidelijk maakt: schrijven is voor haar geen luxe.

Het is een verantwoordelijkheid.

Hieronder de link naar het gesprek tussen Fadma El Ouariachi en Omar Boumazzough.

Hieronder een van de bekendste liederen van Fadma, gebracht in een indringende uitvoering door Khalid Izri.

In dit werk klinkt haar stem onverminderd door: een mengeling van pijn, verzet en verlangen. Haar woorden dragen dezelfde kracht als haar poëzie — ze raken, confronteren en laten zich niet negeren.

Mijn gedicht

Dit is een vlam
waaraan je niet kunt branden

ik schrijf haar op paden
niemand krijgt haar weg
geen macht
kan haar blussen

ik strooi haar over de velden
zaaiers nemen haar mee
buiten het bereik
van adelaars
en raven

zij is de morgen
die kinderen verwacht

zij is de maan
die het feest aankondigt

daar spelen ze
in de velden
rond hun huizen
tikkertje
verstoppertje

wie haar vindt
mag haar houden

dit is geen droom
die een pen kan dragen

dit is bloed
uit mijn hart

zij wordt gedragen
op handen
van meisjes
met henna op hun palmen

zij is water
sproei haar